Dodatki do żywności E w składzie produktu – jak prawidłowo czytać etykiety?

Numer E na etykiecie pozwala zidentyfikować konkretny dodatek do żywności, ale sam w sobie niewiele mówi o całym produkcie. Nie wskazuje, czy składnik jest „dobry” lub „zły”, ani czy ma pochodzenie naturalne. Dlatego zamiast oceniać etykietę na podstawie liczby symboli E, warto sprawdzić, jakie substancje kryją się pod tymi oznaczeniami i jaką funkcję pełnią w recepturze.

Co oznaczają numery E na etykietach produktów spożywczych?

Numery E są elementem europejskiego systemu identyfikacji dodatków do żywności. Każde oznaczenie odnosi się do określonej substancji, np. E300 to kwas askorbinowy, E330 – kwas cytrynowy, a E440 – pektyny.

Stosowanie dodatków w Unii Europejskiej podlega przepisom określającym m.in., jakie substancje mogą być wykorzystywane w poszczególnych kategoriach żywności i na jakich warunkach. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) zajmuje się oceną ryzyka związanego z ich stosowaniem, natomiast wykaz dopuszczonych dodatków oraz warunki ich użycia określa prawo UE.

Numer E nie wskazuje natomiast pochodzenia substancji. Wśród dodatków znajdują się zarówno związki występujące naturalnie lub otrzymywane z naturalnych surowców, jak i substancje otrzymywane innymi metodami. Dlatego obecności litery E nie należy automatycznie utożsamiać ze „sztucznym” składem.

Jak prawidłowo czytać etykiety ze składem produktu?

Składniki żywności są co do zasady wymieniane na etykiecie w kolejności malejącej według ich masy w momencie użycia do produkcji. Nie oznacza to jednak, że dodatki znajdujące się wysoko na liście „dominują” w produkcie – wiele z nich stosuje się w niewielkich ilościach.

Dodatek do żywności powinien być oznaczony poprzez podanie jego funkcji technologicznej oraz nazwy lub odpowiedniego numeru E. Na etykiecie można więc spotkać np. zapis „przeciwutleniacz: kwas askorbinowy” albo „przeciwutleniacz: E300”. Sam brak litery E nie oznacza zatem, że w produkcie nie zastosowano dodatku do żywności.

Przy czytaniu składu warto więc zwracać uwagę przede wszystkim na to, jaka substancja została zastosowana i po co znalazła się w recepturze. Osoby z alergiami lub nietolerancjami powinny dodatkowo kierować się informacjami o składnikach powodujących alergie lub reakcje nietolerancji, które podlegają odrębnym zasadom oznakowania.

Główne grupy dodatków E – barwniki, konserwanty i inne

Numery E są często kojarzone z określonymi zakresami, np. E100–E199 z barwnikami, a E200–E299 z substancjami konserwującymi. Taki podział może ułatwiać orientację, ale nie należy traktować go jako kompletnej klasyfikacji funkcji dodatków.

Wśród najważniejszych kategorii funkcjonalnych znajdują się m.in.:

• barwniki, które nadają lub przywracają żywności barwę;
• substancje konserwujące, pomagające chronić produkt przed zmianami powodowanymi przez drobnoustroje;
• przeciwutleniacze, ograniczające niepożądane zmiany związane z utlenianiem;
• emulgatory, ułatwiające tworzenie i utrzymywanie jednolitej mieszaniny składników, które trudno się ze sobą łączą;
• stabilizatory i substancje zagęszczające, wykorzystywane do uzyskania lub utrzymania określonych właściwości produktu;
• regulatory kwasowości, służące do kontrolowania jego kwasowości lub zasadowości;
• substancje słodzące, nadające żywności słodki smak;
• wzmacniacze smaku, wzmacniające istniejący smak lub zapach produktu;
• substancje przeciwzbrylające, pomagające zachować sypkość produktów;
• substancje spulchniające, wykorzystywane m.in. do zwiększania objętości ciasta.

Jeden dodatek może mieć właściwości istotne w różnych zastosowaniach, dlatego sama pierwsza cyfra numeru E nie zawsze wystarcza do określenia jego roli w konkretnym produkcie.

Czy dodatki do żywności E są bezpieczne dla zdrowia?

Dodatki mogą być stosowane w żywności na warunkach określonych w obowiązujących przepisach. Ich bezpieczeństwo jest oceniane na podstawie dostępnych danych naukowych, a oceny mogą być aktualizowane wraz z pojawianiem się nowych informacji.

Dla części substancji ustala się dopuszczalne dzienne pobranie (ADI), czyli ilość, która może być spożywana codziennie przez całe życie bez istotnego ryzyka dla zdrowia. ADI nie jest jednak wyznaczane dla każdego dodatku. W przypadku niektórych substancji dostępne dane nie wskazują na potrzebę określenia takiej wartości.

Istotne są również warunki stosowania konkretnego dodatku. Przepisy mogą określać jego maksymalną ilość w danej kategorii żywności albo przewidywać stosowanie zgodnie z zasadą quantum satis, czyli w ilości nie większej niż konieczna do osiągnięcia zamierzonego celu technologicznego.

Dlatego samego numeru E nie można traktować jako informacji o bezpieczeństwie całego produktu. Jest to przede wszystkim oznaczenie pozwalające ustalić, jaki dodatek został wykorzystany.

Przy projektowaniu receptury podobna zasada sprawdza się po stronie producenta: znaczenie ma nie samo występowanie określonego oznaczenia, ale funkcja i właściwości zastosowanego składnika. GBD dostarcza aromaty i komponenty dla przemysłu spożywczego oraz wspiera ich dobór do konkretnych zastosowań, receptur i procesów technologicznych.